Het heuvelachtige Langhe-gebied in het noordwesten van Italië staat vooral bekend om zijn legendarische rode wijnen Barolo en Barbaresco. Maar het is ook de thuisbasis van hun jongere, frissere en toegankelijkere broer: Langhe Nebbiolo. Gemaakt van dezelfde druif en geteeld op hellingen nabij de iconische dorpen Barolo, La Morra en Alba, toont Langhe Nebbiolo de elegantie, expressiviteit en levendigheid van de druif zonder dat vele jaren of zelfs decennia kelderrijping nodig zijn.
De Mistige Heuvels van de Langhe
De Langhe ligt in het noordwesten van Italië, in het hart van Piemonte, tussen de steden Turijn en Genua aan de kust. Dit is een land van zacht glooiende heuvels, bedekt met bossen, hazelnootboomgaarden en wijngaarden die de natuurlijke contouren van het landschap volgen.
Deze goed drainerende hellingen op een hoogte van ongeveer 300-500 meter, bestaande uit kalksteen, mergel, klei en zanderige afzettingen, creëren ideale omstandigheden voor wijnbouw van topkwaliteit. Wijnmakers kunnen hier hun eigen unieke assemblages samenstellen door druiven van specifieke percelen te selecteren om een wijn met perfecte balans en finesse te creëren. Hogere gelegen wijngaarden in Monforte d’Alba en Verduno zorgen voor frisheid en aromatische intensiteit, terwijl zwaardere kleigronden rond Serralunga d’Alba en delen van Monforte meer structuur bieden.
Ook het klimaat speelt een belangrijke rol: frisse, koude winters geven de wijnstokken een lange rustperiode, wat hen versterkt voor het groeiseizoen. Aanhoudend warme lentedagen en hete zomers zorgen voor een geleidelijke rijping. Op de hoger gelegen heuvels helpen koelere nachten, zelfs in juli en augustus, om de zuurgraad te behouden, terwijl lager gelegen percelen rijkdom en warmte bieden.
Wat Langhe Nebbiolo echter echt uniek maakt, zijn de dichte ochtendnevels die in de herfst de heuvels bedekken en het rijpingsproces verlengen. Nebbiolo zou zijn naam te danken hebben aan het Italiaanse woord “nebbia”, wat “mist” betekent. Deze mistige omstandigheden helpen de natuurlijke frisheid en delicate geur te behouden, terwijl de druiven rijpe fruitsmaken en stevige tannines ontwikkelen wanneer de zon uiteindelijk doorbreekt.
Hoe Nebbiolo Groeit in de Langhe
De oorsprong van Nebbiolo gaat verloren in de nevelen van de tijd, maar de eerste schriftelijke vermelding van de druif in deze streek dateert uit de 13e eeuw. Zoals in veel Italiaanse regio’s is de druif zo verweven met het landschap dat het lijkt alsof zij hier altijd al is geweest. Dit uitzonderlijke erfgoed is de reden waarom de Langhe in 2014 werd uitgeroepen tot UNESCO-werelderfgoed.
In de Langhe-regio, die ongeveer 6000-7000 hectare beslaat, bestaan grote verschillen in terroir en wijnstijlen. Nebbiolo uit Alba en Monforte d’Alba is doorgaans lichter en frisser, terwijl wijngaarden dichter bij de iconische dorpen Barolo en La Morra vaak rijkere en meer gestructureerde wijnen voortbrengen. Zanderige bodems ten noorden van de rivier de Tanaro leveren lichtere, geuriger Nebbiolo’s op.
Wijntradities & Pioniers van de Langhe
De heuvels van de Langhe zijn bezaaid met prachtige landgoederen en villa’s waar lokale families al honderden jaren in stilte Nebbiolo-wijnen produceren. Traditioneel werden de druiven met de hand geoogst en geleid via eenvoudige leidsystemen, waarbij de meeste top-producenten nog steeds handmatige selectie toepassen om bij elke oogstgang alleen de rijpste druiven te plukken.
Hoewel de meeste producenten in de Langhe tegenwoordig gebruikmaken van de nieuwste wijnmaaktechnologie en apparatuur, zoals temperatuurgecontroleerde fermentatietanks, is het nog steeds heel gebruikelijk om Nebbiolo te laten rijpen in grote eikenhouten botti of “vaten”. Deze hebben een neutraal karakter en behouden het natuurlijke karakter en de zuiverheid van de druif. Langhe Nebbiolo wordt doorgaans gemaakt in een lichtere, frissere en minder tanninerijke stijl die 3-5 jaar na de oogst al gedronken kan worden, terwijl veel premium Barolo’s een decennium of langer kelderrijping nodig hebben voordat ze toegankelijk zijn.
Must-Try Wijnmakers & Wijnen van de Langhe
Langhe Nebbiolo wordt vaak overschaduwd door zijn grote broer Barolo, maar tegenwoordig zijn er veel producenten die uitzonderlijke “tweede wijnen” maken.
Renato Ratti
Een van de grondleggers van de moderne Barolo en Langhe Nebbiolo, Renato Ratti is bijzonder omdat hij niet uit een gevestigde wijnmakersfamilie kwam zoals de meesten van zijn tijdgenoten. Hij werkte tien jaar in Brazilië voor Cinzano, waar hij praktische ervaring opdeed in de wijngaard, voordat hij zijn eerste perceel kocht nabij de beroemde Abdij van Annunziata in La Morra.
Geïnspireerd door het iconische wijngaardclassificatiesysteem van Bourgogne, zag Ratti het potentieel van Nebbiolo van enkele percelen en was hij een van de eersten die het concept van “crus” in de Langhe introduceerde. Hij begon Barolo’s subzones in kaart te brengen en te onderscheiden op basis van hun unieke kenmerken, en paste ook wijnmaaktechnieken aan om bij het terroir te passen. Rijping op vat werd verminderd en er werd meer nadruk gelegd op flesrijping.
Renato had een glansrijke carrière, was voorzitter van het Barolo Consortium en schreef uitgebreid over Nebbiolo en Barolo in de internationale wijnmedia. Toen Renato in 1988 overleed, nam zijn zoon Pietro het landgoed over, die het erfgoed van zijn vader tot op de dag van vandaag voortzet en het perceel uitbreidde tot 35 hectare wijngaarden, met topdruiven voor zowel Barolo als Langhe Nebbiolo.
Renato Ratti Langhe Nebbiolo Ochetti
Renato Ratti creëerde deze cuvée van één wijngaard om de schoonheid van Nebbiolo te vieren buiten de hoge crus van Barolo. De druiven komen van de Ochetti-wijngaard aan de linkeroever van de rivier de Tanaro, waar de zanderige, goed drainerende bodems al sinds de 1600s hoog werden gewaardeerd. Nebbiolo die hier wordt geteeld, stond zelfs in de kelders van het Huis van Savoye, de koninklijke dynastie die dit gebied regeerde en uiteindelijk hun heerschappij uitbreidde over het hele Koninkrijk Italië tot 1946.
Het terroir creëert een lichtere, frissere stijl van Nebbiolo met verfijnde, zachte tannines, waarbij de druiven in oktober worden geoogst voor een rijpe fruitigheid en levendigheid. Eenmaal in de wijnmakerij worden de druiven voorzichtig geperst, vergist en gerijpt in roestvrijstalen tanks om de natuurlijke zuiverheid van Nebbiolo te benadrukken.
De Ochetti wordt vervolgens gebotteld in de beroemde “Albiesa”-fles, die door Renato is ontworpen om de uniekheid van de regio Alba te vieren, en toont een Piemontese soldaat op het etiket ter herinnering aan de lokale regimenten uit de 18e eeuw.
Aurelio Settimo
Het verhaal van Aurelio Settimo begon in 1943 toen zijn ouders naar een oude boerderij verhuisden in het kleine heuveldorpje Frazione Annunziata in La Morra. In de eerste jaren beoefenden zij traditionele landbouw, waarbij ze wijnstokken teelden naast hun vee en andere gewassen. Aurelio’s vader begon in de jaren 50 een deel van hun wijn te bottelen. Na zijn overlijden schakelde Aurelio het landgoed volledig over op wijnbouw en lanceerde zijn gelijknamige label.
Vandaag wordt het landgoed gerund door zijn dochter Tiziana en kleinzoon Davide, die het erfgoed van zijn vader voortzetten door kwaliteit boven kwantiteit te stellen. De productie bedraagt slechts 40.000 flessen per oogstjaar. Tiziana beheert momenteel zo’n 16 hectare wijngaarden, waaronder ongeveer 3,5 hectare Nebbiolo in de prestigieuze cru Rocche dell’Annunziata, die bekend staat om de uitstekende ligging, klei- en kalkrijke bodems en de klassieke zachte Langhe-hellingen.
Aurelio Settimo Langhe Nebbiolo
Deze klassieke Langhe Nebbiolo is een bewijs van de rigoureuze wijnbereiding en de focus op kwaliteit boven alles bij Aurelio Settimo. De druiven komen van jongere Nebbiolo-stokken die zijn geplant op zuidoostelijk georiënteerde hellingen in hetzelfde gebied waar hun Barolo-druiven groeien. Het resultaat is een jongere, frissere expressie met hetzelfde niveau van aandacht voor detail.
Het fruit wordt met de hand geoogst om een zorgvuldige selectie van de beste druiven mogelijk te maken, en vervolgens 8-10 dagen gemacereerd. Er wordt regelmatig overgepompt voor een betere extractie, in lijn met de traditionele productie van Langhe Nebbiolo. De volgende stap na de fermentatie is ongeveer 30 maanden rijping in betonnen of cementen tanks, gevolgd door enkele maanden flesrijping om de helderheid en de essentie van het terroir te behouden.
Ca’ Viola
Opgericht in 1991 door Giuseppe “Beppe” Caviola, is Ca’ Viola een relatief nieuwe speler in de Langhe. Beppe begon met slechts 860 flessen Dolcetto in de garage van zijn ouders van gehuurde wijngaarden, en in 2002 werd hij al uitgeroepen tot “Enoloog van het Jaar” door Gambero Rosso.
Beppe’s enorme succes is te danken aan zijn ambachtelijke aanpak en oprechte passie voor zijn vak. Tegenwoordig bezit hij ongeveer 12 hectare wijngaarden, inclusief toppercelen Nebbiolo op 450 meter hoogte op ondiepe zanderige en leemachtige bodems. Dit uitzonderlijke terroir brengt levendigheid en aantrekkelijk fruit naar zijn geliefde wijnen.
Ca Viola Rangone Langhe Nebbiolo
Deze levendige Langhe Nebbiolo is een uitstekende introductie tot Beppe’s wijnen en draagt de naam “Rangone”, vernoemd naar de graven van Montelupo Albese die ooit de historische wijngaarden beheerden waar Ca’ Viola’s Nebbiolo nu groeit. De stokken zijn geplant op aangename zuid- en zuidoostelijk georiënteerde hellingen op leem- en zandachtige ondiepe bodems, vergelijkbaar met die bij Aurelio Settimo.
Deze wijn is iets traditioneler dan andere wijnen op deze lijst, met 8-10 maanden rijping in grote eiken vaten in klassieke Piëmontese stijl. Dit voegt extra structuur en definitie toe zonder het natuurlijke karakter van de Nebbiolo te overheersen.
Negretti
De broers Massimo en Ezio steken 90% van hun inspanningen in het beheren van hun wijngaarden, met de focus op het produceren van topkwaliteit druiven voor hun zorgvuldige Langhe-cuvées. Hoewel ze het huidige landgoed pas in 2002 oprichtten, gaan hun wortels terug tot het begin van de 20e eeuw, met druiventelers en wijnmakers verspreid over hun familiegeschiedenis.
Tegenwoordig bewerken ze 13 hectare wijngaarden op tophellingen in klassieke Langhe-dorpen zoals La Morra, Roddi en het nabijgelegen Monforte d’Alba. De twee broers doen er alles aan om hun wijngaarden in optimale conditie te houden, met groene oogst om de opbrengst te verminderen, handmatige oogst en selectie, en een diep respect voor het bredere ecosysteem en de biodiversiteit die deze stijl van wijnmaken mogelijk maken.
Negretti Minot Langhe Nebbiolo
Wijngaarden zijn topprioriteit bij Negretti, en deze schoonheid komt van een prachtige wijngaard die in 1980 werd aangeplant op kleigronden met blauwe mergel. Het perceel ligt op 330 meter hoogte met oostelijke ligging, wat bijdraagt aan zowel rijpheid als balans in het fruit.
Omdat de broers hun werk concentreren op de wijngaarden, blijft het wijnmaken eenvoudig en minimaal. De druiven fermenteren in temperatuurgecontroleerde roestvrijstalen tanks, gevolgd door een jaar in Franse eiken vaten voordat ze worden gebotteld. Het resultaat is een elegante, moeiteloze Nebbiolo die de broers hebben vernoemd naar hun overgrootvader, “Minot”, die als eerste in de familie wijn maakte.
Miraflore
Een van de oudere landgoederen in de Langhe, Miraflore werd in 1858 opgericht door de zoon van koning Vittorio Emanuele II, graaf Emanuele Alberto. Jarenlang speelde het een centrale rol in het vestigen van Barolo-wijnen in Italië en daarbuiten, totdat het begin 20e eeuw in vergetelheid raakte. Tegenwoordig is het terug als een erfgoed-wijnhuis dat tradities combineert met biologische wijnbouw en uitstekende wijngaardpercelen op de hoge heuvels van Serralunga d’Alba.
De omstandigheden hier zijn ideaal voor de productie van premium Nebbiolo dankzij de oostelijk georiënteerde hellingen, 300-450 meter hoogte en klei- en kalkrijke mergelbodems. Wijngaarden hier worden vaak gekroond door de beroemde ochtendnevels van de Langhe en zacht zonlicht, waardoor de druiven langzaam en volledig rijpen.
De druiven voor deze Nebbiolo komen uit de historische Serralunga-percelen van Mirafiore, daarom rijpt deze cuvée in een mix van traditionele grote Slavonische eiken vaten van 20 en 140 hectoliter gedurende 12 maanden. Nog eens zes maanden flesrijping voor release helpt bij integratie en toegankelijkheid.
Dit is een uitstekend voorbeeld van waarom Langhe Nebbiolo kan worden gezien als de jongere neef van Barolo; het is hetzelfde terroir, dezelfde wijntradities en erfgoed, maar in een jongere, frissere vorm die geen decennia geduld nodig heeft. Voor wie nieuwsgierig is naar Nebbiolo zonder de prijs of de ernst van Barolo, zijn deze topproducenten uit de Langhe een uitstekend startpunt.
Snelle levering, het product kwam aan zoals verwacht.