Van het produceren van een van de meest gewaardeerde wijnen ter wereld tot het doorstaan van decennia van economische stagnatie en gedwongen bulkwijnproductie, de wijnindustrie van Zuid-Afrika heeft niet de makkelijkste start gehad. Toch wordt dit opkomende land dankzij een nieuwe generatie gedurfde, pionierende wijnmakers nu beschouwd als "een van de meest opwindende wijnproducenten van dit moment" in de woorden van topwijncriticus Tim Atkin.
In dit artikel bekijken we de wijnen van de New Wave van Zuid-Afrika en leren we de iconische producenten en belangrijke regio’s kennen die de wijnindustrie van het land in spannende nieuwe richtingen duwen.
Een Korte Geschiedenis van Zuid-Afrikaanse Wijn
De wijnproductie in Zuid-Afrika begon met de Nederlandse koloniale bestuurder Jan van Riebeeck, die in 1655 de eerste wijnstokken plantte aan de Kaap de Goede Hoop. De allereerste Zuid-Afrikaanse wijn werd in 1659 van deze wijnstokken gemaakt. De komende decennia had de wijnproductie moeite om van de grond te komen door een gebrek aan kennis over wijnbouw onder de boeren in de regio.
De zaken begonnen te veranderen in de jaren 1680, toen Franse Hugenoten die voor religieuze vervolging vluchtten zich aan de Kaap vestigden. Veel van hen waren bekwame wijnmakers, die hun technieken aanpasten aan hun nieuwe thuisland. Dit vroege gouden tijdperk van Zuid-Afrikaanse wijnproductie leidde tot de oprichting van het grote wijnhuis Constantia, opgericht in 1685 door de eerste gouverneur van de Kaap, Simon van der Stel. Tot op de dag van vandaag produceren ze hun legendarische dessertwijn Klein Constantia Vin de Constance, die in de 1700- en 1800's zeer gewild was bij figuren zoals Napoleon Bonaparte en koning Louis-Philippe van Frankrijk.
Afnemende Vraag & De Phylloxera Crisis
In 1806 namen de Britten de controle over de Kaapkolonie tijdens de Napoleontische oorlogen. Wijnmakers aan de Kaap kregen plotseling toegang tot een lucratief handelsnetwerk en de wijnproductie bloeide op als reactie op de groeiende vraag uit de Europese markten. Maar deze gelukkige dagen zouden abrupt eindigen door drie nieuwe bedreigingen.
De eerste kwam in de jaren 1860, toen Groot-Brittannië de tarieven op Franse wijnen verlaagde, waardoor deze een veel aantrekkelijker keuze werden dan wijnen uit het verre Zuid-Afrika. Toen kwam de ontdekking van de verwoestende phylloxera-schimmel aan de Kaap in 1886, die hele landgoederen vernietigde. De laatste klap kwam met de Anglo-Boerenoorlog die begon in 1899.
Wijncoöperaties & Bulkproductie
De wijnindustrie van de Kaap begon zich langzaam te herstellen in de eerste helft van de 20e eeuw, toen landgoederen hun wijnstokken opnieuw plantten en zich richtten op andere markten. Dit werd versterkt door de oprichting van de KWV (Koöperatieve Wijnbouwers Vereniging) coöperatie in 1918, die zo strenge wijnbouwregels introduceerde dat het de bijnaam de KGB kreeg.
Deze regels gaven de voorkeur aan hogere opbrengsten boven kwaliteit, waardoor de Zuid-Afrikaanse wijnindustrie afdaalde naar de massaproductie van goedkope wijnen. Deze trend voor massamarkt wijnen werd nog sterker tijdens de apartheid, toen sancties Zuid-Afrika afsneden van internationale markten.
De Zuid-Afrikaanse Nieuwe Golf
In de laatste decennia van de apartheid begonnen Zuid-Afrikaanse wijnmakers te investeren en experimenteren met kwaliteitsvolle, terroir-gedreven wijnbouw. Het einde van de apartheid in 1994 opende de industrie opnieuw voor de wereldwijde wijnmarkt, wat nieuwe kansen en frisse optimisme bracht. Een nieuwe generatie pionierende wijnmakers greep snel de uitdaging aan, experimenteerde met klassieke variëteiten zoals Pinotage en Chenin Blanc, en introduceerde nieuwe technieken en methoden zoals natuurlijke fermentatie en minimale interventie in de wijnkelder.
De Belangrijkste Zuid-Afrikaanse Druivensoorten
Chenin Blanc
Chenin Blanc is een van de grote winnaars van de New Wave-revolutie in Zuid-Afrikaanse wijnproductie. Deze witte druivensoort werd traditioneel aangeplant in zeer hoogrenderende wijngaarden en gebruikt in goedkope bulkwijnen. In de afgelopen jaren hebben wijnmakers hun aandacht gericht op de nationale schatkamer van 50-100 jaar oude Chenin-druivenranken, die de neiging hebben om diep geconcentreerde, gestructureerde en verouderingsbestendige witte wijnen te produceren. Het komt zowel voor in jonge en frisse stijlen als in rijkere, in vaten gerijpte witte wijnen.
- Een geweldig voorbeeld is The Bernard Series Old Vine Chenin Blanc van de Bellingham-wijnmakerij in Franschhoek, die in 1693 werd opgericht toen Gerrit Janz van Vuuren en zijn vrouw de eerste wijnstokken op het landgoed plantten. Bernard en Fredagh Podlashuk kochten het eigendom in 1943 en hielpen het weer gezond te maken. In de daaropvolgende jaren speelden zij een fundamentele rol in de New Wave Zuid-Afrika door in 1949 de eerste Kaapse rosé uit te brengen, gevolgd door de Premier Grand Cru in 1951 en de eerste Zuid-Afrikaanse pure Shiraz in 1956. Het terroir en de oude wijnstokken produceren doorgaans een rijkere, intensere en complexere stijl van Chenin Blanc die het potentieel heeft om prachtig te verouderen in de kelder in de komende jaren.
Pinotage
De andere iconische druivensoort van Zuid-Afrika moet Pinotage zijn. Voorheen bekend om rustieke bulkwijnen die vaak tonen van verbrand rubber en harde tannines hadden, heeft deze druif in de afgelopen twee decennia een totale transformatie ondergaan. Door de druif meer te behandelen als zijn prestigieuze voorouder Pinot Noir, hebben wijnmakers een zachtere, elegantere kant van de druif ontdekt. De beste voorbeelden worden gemaakt van oude wijnstokken die in koelere gebieden groeien en die een lichte aanraking van vatrijping krijgen om de zuiverheid en het karakter van de druif zelf te benadrukken.
- Rijk's Reserve Pinotage is een passend eerbetoon aan deze nieuwe gracieuze stijl van Pinotage. Oprichter Neville Dorrington erkende het onbenutte potentieel van het majestueuze bergbekken in het hart van de Kaapse wijnlanden en stichtte het Rijk-landgoed hier in 1996. Tegenwoordig maakt het landgoed slechts een paar vaten van deze Reserve Pinotage elk jaar van de oudste wijnstokken op de boerderij. Dit is een krachtige maar elegante voorbeeld van de druif met een goed gebouwde structuur en gepolijste tannines van 22 maanden rijping in Franse eiken vaten.
- Een andere must-try Pinotage is deze Beeslaar Pinotage van de zogenaamde “genius of Pinotage” Arbie Beeslar. Arbie cultiveert slechts 2,5 hectare van 25 jaar oude bush-getrainde en niet-geïrrigeerde wijnstokken in Stellenbosch. Deze beperkte productie wijn wordt vergist in open lucht betonnen vaten en vervolgens 21 maanden gerijpt in 40% nieuwe Franse eiken vaten. Het resultaat is een krachtige, blockbuster Pinotage met een geweldige balans tussen rijp donker fruit en gekruide tabaksnoten van het eikenhout.
De belangrijkste New Wave wijnregio’s van Zuid-Afrika
Swartland
Het ruige Swartland net ten noorden van Kaapstad had een bescheiden reputatie voor graanproductie totdat het het hart van de New Wave wijnrevolutie werd. Avontuurlijke wijnmakers werden in de jaren 90 en vroege 2000 aangetrokken door de overvloed aan oude bush-wijngaarden, het aangename mediterrane klimaat en de graniet-, schist- en leisteengrond. Tegenwoordig staat de regio vooral bekend om zijn elegante Chenin Blanc, pittige Syrah die vaak wordt vergeleken met die uit de Rhône-vallei, en lichtere stijlen van Pinotage.
- De Boekenhoutskloof Syrah is gemaakt door de visionaire wijnmaker Marc Kent op zijn landgoed aan de rand van de Franschhoek-vallei. Hij haalt druiven uit twee wijngaarden op het landgoed in Swartland, Porseleinberg en Goldmine, die zijn gekozen vanwege hun rotsachtige schistgronden. Dit is een bijzonder intense en geparfumeerde Syrah dankzij de mineralenrijke bodem en koele nachten die helpen om veel aromaten te behouden. Marc vinifieert elke wijngaard afzonderlijk om maximale controle te hebben over de uiteindelijke blend, waarbij elk onderdeel tot 18 maanden rijpt in vaten van 2.500 liter of 600 liter voordat het wordt gebotteld.
- Andrea en Chris Mullineux richtten hun Swartland-wijndomein op in 2007 na het werken in verschillende wijnhuizen in Frankrijk. Het project is nu een van de topwijnhuizen in de regio, met dertig 5-sterrenbeoordelingen van de Platter's South African Wine Guide en vier keer uitgeroepen tot Winery of the Year door dezelfde publicatie. Hun Mullineux Old Vines White is gemaakt van druiven uit zeven zorgvuldig geselecteerde percelen met Chenin Blanc, Viognier, Grenache Blanc en enkele minder bekende variëteiten zoals Clairette, Viura en Semillon Gris.
Stellenbosch
Net ten oosten van Kaapstad vinden we een andere iconische Zuid-Afrikaanse wijnregio die vooral bekend staat om zijn krachtige Bordeaux-blends en Cabernet Sauvignon. De warme mediterrane zomers worden hier afgekoeld door briesjes uit False Bay, wat helpt om rijpe maar gebalanceerde druiven te kweken die perfect geschikt zijn voor premium wijnproductie.
- Ernie Els Signature is een prachtig voorbeeld van een Stellenbosch Bordeaux-stijl blend bestaande uit Cabernet Sauvignon en Merlot met toevoegingen van Cabernet Franc, Malbec en Petit Verdot. Opgericht door golfkampioen Ernie Els, is het landgoed gelegen in de Helderberg appellatie, een imposant bergachtig landschap dat de oevers van False Bay bereikt aan de zuidpunt van Afrika. Sterk beïnvloed door de oceaan, is Helderberg opmerkelijk koeler dan andere Stellenbosch terroirs, wat de wijnstokken een verlengde rijpingsperiode biedt en de kans om glorieuze, complexe vruchten te ontwikkelen.
- Meerlust Rubicon is het meesterwerk van Hannes Myburgh wiens familie het Meerlust landgoed sinds 1756 bezit. Hannes studeerde wijnmaken in Duitsland en werkte eerder bij Chateau Lafite in Bordeaux. Rubicon is hun vlaggenschipwijn en vertoont duidelijke invloeden van Hannes' eerdere ervaringen in Frankrijk. Voornamelijk gemaakt van Cabernet Sauvignon samen met een kleinere hoeveelheid Merlot, Cabernet Franc en Petit Verdot, is dit een complexe en serieuze Bordeaux-stijl blend die ver boven zijn prijsniveau uitsteekt.
Elgin
Als we nu naar het zuidoosten van Kaapstad gaan, komen we in Elgin, een van Zuid-Afrika's belangrijkste plekken voor koelklimaat wijnmaken. Dit gebied was vroeger het domein van appelboomgaarden, maar in de late 20e eeuw ontdekten wijnmakers het potentieel van het gebied, vooral voor elegante witte wijnen. Oceaanbriesjes en mist helpen een bijzonder lang groeiseizoen te creëren, wat druiven met een geweldige frisheid, complexiteit en balans ontwikkelt.
- Sinds de oprichting in 1986 is de familiebedrijf Paul Cluver Winery de benchmark producent van wijn uit de Elgin regio. Hun charmante Paul Cluver Seven Flags Chardonnay heeft een indrukwekkende gemiddelde score van 96 punten van top internationale wijncritici. Het is een geweldig voorbeeld van de klassieke elegante Elgin Chardonnay, met delicate hints van zoutigheid van de nabije oceaan en fruitige tonen van de boomgaarden.
Durbanville
Op slechts 20 minuten ten noordoosten van Kaapstad ligt een van Zuid-Afrika’s koelste wijnregio’s, Durbanville. De nabijheid van de kust zorgt voor veel natuurlijk koelende oceaanbriezen, wat het bijzonder geschikt maakt voor frisse witte wijnen zoals Sauvignon Blanc en minder bekende druivensoorten zoals Gewurztraminer.
- Opgericht door Etienne Louw en Brenden Schwartz in 2015, is Orpheus & The Raven een van de meest opwindende opkomende wijnhuizen in Durbanville. Ze specialiseren zich in avant-garde wijnen, zoals deze sensationele Orpheus & The Raven The Swansong Gewurztraminer. Elk jaar wordt hun Swansong gemaakt met een andere druivensoort, omdat de keuze valt op wijngaarden die na de oogst zullen worden gerooid. Voor deze vintage werden Gewurztraminer-druiven verbouwd op koele, zuidgerichte hellingen in de Stellenbosch-regio en 's ochtends vroeg mechanisch geoogst om de versheid te waarborgen. Na fermentatie bij lage temperaturen met geselecteerde gisten, rust de wijn 9 maanden op de droesem voordat hij wordt gebotteld en op de markt wordt gebracht.
De Toekomst van Zuid-Afrikaanse Wijnen
Zuid-Afrikaanse wijnen hebben hun rechtmatige plaats op het wereldtoneel de afgelopen decennia terugveroverd dankzij gedurfde wijnmakers die niet bang zijn om tradities en normen uit te dagen. Deskundigen verwachten dat deze trend zich zal voortzetten, aangezien wijnmakers experimenteren met nieuwe druivensoorten zoals Assyrtiko uit Griekenland en Albariño uit Spanje, die goed passen bij het mediterraan klimaat dat in verschillende Zuid-Afrikaanse wijnregio’s voorkomt.
Wijnmakers verkennen ook nieuwe regio’s, zoals de Garden Route, Cederberg en de Northern Cape. Na enkele decennia van experimenteren en hun weg vinden, lijkt de Zuid-Afrikaanse wijnindustrie meer dan ooit klaar om hun eigen unieke stempel te drukken op de wereld van fijne wijnen.
Snelle levering, het product kwam aan zoals verwacht.